رضا خدیوی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه علم و دستاوردهای علمی خنثی هستند، اظهار کرد: جامعه و ارزشهای اخلاقی است که تعیین میکند، علم به کدام سمت برود و کدام تحقیقات اولویت داشته باشند. از سویی دیگر، خود علم با تولید ابزارهای جدید، پرسشهای اخلاقی تازهای ایجاد میکند.
وی افزود: یک علم واحد میتواند در یک نظام به بهبود کیفیت زندگی انسان منجر شود و در نظامی دیگر به افزایش شکاف طبقاتی یا تمرکز قدرت. برای مثال، هوش مصنوعی در یک نظام میتواند به تشخیص سریعتر بیماریها و ارائه خدمات درمانی بهتر کمک کند، اما در نظامی دیگر به حذف مشاغل و تمرکز بیشتر قدرت در دست گروههای خاص تبدیل شود.
این استاد جامعه شناسی دانشگاه آزاد با اشاره به اینکه پیشرفت علمی خود فرمان است و نمیتوان جلوی آن را گرفت، تصریح کرد: هنگام ورود فناوری، نحوه برخورد هر نظام اجتماعی بسیار مهم است، که آیا مسیر را برای پیشرفت علمی هموار میکند یا مانع رشد آن میشود. اگر جامعهای با پیشرفت علمی مخالفت کند، عوارض و پیامدهای منفی مشاهده خواهد کرد.
رسالت فراموششده دانشگاه در قبال جامعه
خدیوی با تاکید بر اینکه دانشگاه سه کارکرد تولید علم، نشر و انتقال آن به نسلهای بعد را برعهده دارد، بیان کرد: دانشگاه از دل جامعه و با هزینه جامعه شکل میگیرد. بنابراین، باید نیازهایی که در جامعه هست را برطرف کند؛ اگر دانشگاه فقط به تولید مقاله و فناوری بپردازد و به پیامدهای اخلاقی و اجتماعی آن بیتوجه باشد، همان علمی که قرار است مشکل جامعه را حل کند به بحران تبدیل میشود.
وی ادامه داد: در ژاپن از هر تحقیق دانشگاه دو تا به ثبت اختراع منجر میشود، اما در ایران از هر ۵۰ تا مقاله یک عدد به ثبت اختراع منجر میشود. این فاصله نشان میدهد، دانشگاههای ما بیشتر به سمت مقالهنویسی رفتهاند تا به سمت حل مسائل واقعی جامعه. بنابراین، وظیفه اخلاقی دانشگاه این است که ابزارهای مفید را در اختیار مدیران جامعه که بر مبنای افکار عمومی مردم انتخاب شدند قرار بدهد تا علم به خدمت مردم درآید.
این استاد جامعه شناسی دانشگاه آزاد یاد آور شد: اگر جامعهای میخواهد از پیشرفت علمی سود ببرد، باید همزمان با رشد علم، اخلاق علمی و مسئولیتپذیری اجتماعی را هم رشد دهد. از این رو، دانشگاه بهعنوان نهاد اصلی تولید علم، در این میان نقش کلیدی دارد.