سید محمدرضا بهشتی پور فعال محیط زیست و مدیر روابط عمومی اداره کل حفاظت محیط زیست استان قم در یادداشتی که در اختیار ایسنا قرار داده است، نوشت: دستور ویژه رئیسجمهور برای اجرای طرح «یک روز بدون خودرو» و آغاز اجرای آن از مجموعه دولت، بیش از آنکه صرفاً یک اقدام نمادین زیستمحیطی باشد، میتواند سرآغاز تغییر نگاهی جدی به الگوی مصرف سوخت و شیوه سفرهای درونشهری باشد؛ تغییری که منافع آن همزمان متوجه اقتصاد کشور، امنیت انرژی و محیط زیست خواهد بود. کاهش مصرف بنزین، در شرایطی که کشور با فشارهای اقتصادی، محدودیتهای ناشی از تحریم و ناترازی انرژی مواجه است، قطعاً یک ضرورت ملی است. بر اساس دستور رئیسجمهور پزشکیان و ابلاغیه سازمان اداری و استخدامی، دستگاههای اجرایی و سازمانها موظف شدهاند تا پایان سال، دستکم در یک روز از هفته، استفاده از خودروهای شخصی را کاهش داده و استفاده از حملونقل عمومی و شیوههای جایگزین رفتوآمد را در دستور کار قرار دهند. آغاز اجرای این طرح از دولت، از یک منظر دارای پیام روشنی است؛ سیاستهایی که از مردم انتظار همراهی با آنها وجود دارد، زمانی اثرگذاری بیشتری خواهند داشت که دستگاههای دولتی خود پیشگام اجرای آن باشند. اهمیت این طرح زمانی بیشتر آشکار میشود که به مسئله ناترازی بنزین و انرژی در کشورمان نگاه ژرفتری داشته باشیم. متأسفانه بخش قابل توجهی از منابع کشور، صرف تأمین سوخت مورد نیاز برای خودروهایی با مصرف بسیار زیاد و ناوگانی میشود که در بسیاری موارد از بهرهوری مطلوب برخوردار نیست. هر میزان کاهش در مصرف بیرویه بنزین، میتواند به معنای کاهش فشار بر منابع ارزی، کاهش نیاز به واردات و آزاد شدن منابع برای سرمایهگذاری در زیرساختهایی باشد که کشور به آنها نیاز دارد. بنابراین، صرفهجویی در مصرف سوخت را نباید صرفاً یک رفتار فردی دانست، در واقع این موضوع بخشی از مدیریت منابع و تابآوری اقتصادی و اجتماعی کشور است. در این میان، محیط زیست هم سهم مهمی از منافع کاهش مصرف سوخت خواهد داشت. خودروهای شخصی بهویژه در ترافیک نقش بسزایی در ایجاد آلودگی هوا و آثار و تبعات ناگوار آن برای سلامت عمومی جامعه دارند. کاهش تعداد سفرهای خودرویی و استفاده بیشتر از حملونقل عمومی، دوچرخهسواری و پیادهروی، میتواند همزمان به کاهش مصرف سوخت، انتشار آلایندهها و آلودگی صوتی کمک کند. این موضوع با آغاز نیمه دوم سال و افزایش احتمال بروز پدیده وارونگی دما در شهرهای بزرگ، اهمیت بیشتری پیدا میکند. واقعیت این است که طی دهههای گذشته، شهرهای ما تا حد زیادی بر مدار خودرو شکل گرفتهاند. توسعه بزرگراهها، تقاطعها و مسیرهای سواره، اگرچه بخشی از نیازهای ترافیکی را پاسخ داده است، اما در بسیاری از موارد به تثبیت فرهنگ خودرومحوری منجر شده است. در چنین شرایطی، «روز بدون خودرو» میتواند فرصتی برای بازنگری در این الگو و حرکت تدریجی از شهر خودرومحور به سمت شهر انسانمحور باشد. با این حال، نمیتوان از شهروندان انتظار داشت خودروی شخصی را کنار بگذارند، بدون آنکه گزینه جایگزین مناسب، در دسترس و قابل اتکایی وجود داشته باشد. حملونقل عمومی باید بتواند از نظر ظرفیت، دسترسی، زمان سفر، ایمنی و کیفیت خدمات، اعتماد شهروندان را جلب کند. نوسازی ناوگان تاکسیرانی و اتوبوسرانی، توسعه مترو، ساماندهی سرویسهای ادارات، تقویت همپیمایی و فراهم کردن زیرساختهای حملونقل پاک، لازمه آن است که کاهش استفاده از خودرو به یک رفتار پایدار تبدیل شود. از سوی دیگر، اجرای این طرح میتواند نقطه آغاز اصلاح برخی عملکردها در دستگاههای دولتی باشد. احیا و ساماندهی سرویس کارکنان، استفاده هدفمند از حملونقل عمومی، توسعه خدمات الکترونیکی، کاهش سفرهای غیرضروری و استفاده از ظرفیت دورکاری و برگزاری جلسات وبیناری و غیرحضوری، مجموعه اقداماتی هستند که میتوانند در کنار «روز بدون خودرو» به کاهش تقاضای سفر و مصرف سوخت کمک کنند. در این مسیر، پایش مستمر نتایج و شناسایی موانع اجرایی نیز اهمیت ویژهای دارد. البته این مسئله تنها به رفتار شهروندان و کارکنان دولت محدود نمیشود، بلکه ارتقای کیفیت خودروهای ساخت داخل و سوخت پالایشگاهها نیز باید بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد. نمیتوان از مردم انتظار کاهش مصرف سوخت داشت، اما خودروهای کمبازده، پرمصرف و آلاینده در اختیار آنان قرار دهیم. ارتقای استاندارد و بهرهوری خودروهای ساخت داخل، توسعه خودروهای برقی و بهبود کیفیت سوخت، از الزامات کاهش مصرف بنزین و آلودگی هواست.
در پایان باید گفت «روز بدون خودرو» در واقع بخشی از مسئولیت مشترک ما برای حفاظت از محیط زیست و سلامت شهروندان است، چراکه کاهش استفاده از خودروی شخصی به معنای مصرف کمتر سوخت، کاهش انتشار آلایندهها و گازهای گلخانهای، کاهش فشار بر منابع طبیعی و کمک به بهبود کیفیت هوای شهرهاست. این مهم فرصت ارزشمندی برای تقویت حملونقل عمومی، توسعه سفرهای پاک و کاهش وابستگی به خودروی شخصی است که بدون تردید هم به حفظ منابع و تابآوری اقتصادی و اجتماعی کشور کمک کرده و هم زمینهساز شکلگیری شهری سالمتر و پاکتر خواهد شد.