جنگ‌ تحمیلی هشت ساله در شهرستان‌های مرزی قصرشیرین، سرپل‌ذهاب و گیلانغرب، تنها در خط مقدم جریان نداشت؛ زندگی مردم نیز درگیر روزهای سخت حمله، بمباران، آوارگی، کمبود امکانات و نگرانی از سرنوشت رزمندگان بود.

در چنین شرایطی، زنان بخش مهمی از بار مقاومت را بر دوش گرفتند؛ برخی در کنار رزمندگان به امداد و پشتیبانی پرداختند، برخی در شهر و روستا ماندند و از خانواده و زندگی مراقبت کردند و شماری نیز جان خود را در این مسیر از دست دادند.

این حضور، چهره‌های شناخته‌شده و گمنام بسیاری دارد؛ زنانی که هر کدام بخشی از تاریخ مقاومت مردم غرب کرمانشاه را روایت می‌کنند و نقش آنان تنها به سال‌های جنگ محدود نماند، بلکه آثار آن سال‌ها در زندگی خانواده‌ها و نسل‌های بعد نیز ادامه یافت.

گستره این ایستادگی را می‌توان در شمار زنان شهیده این منطقه نیز دید؛ بر اساس آمارهای منتشرشده از مجموع ۹۴۵ زن شهیده استان کرمانشاه، ۱۳۸ زن شهیده به شهرستان سرپل‌ذهاب و یکصد بانوی شهیده مربوط به گیلانغرب است آماری که در کنار نام و یاد زنان شهیده قصرشیرین، تصویری از هزینه سنگینی است که زنان و خانواده‌های این سه شهرستان مرزی در سال‌های دفاع مقدس برای دفاع از سرزمین پرداختند.

تصویر خبر

فرنگیس؛ روایت زنی از متن مقاومت

در میان این روایت‌ها، نام فرنگیس حیدرپور به عنوان یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای مقاومت زنان گیلانغربی برجسته است؛ اما روایت زنان این منطقه به یک نام محدود نمی‌شود.

نصرت خدایاری، معروف به «خواهر بسیطی»، از دیگر زنانی است که در سال‌های جنگ در منطقه ماند، سلاح به دست گرفت و در کنار رزمندگان به دفاع، امدادرسانی و پشتیبانی پرداخت.

در کنار این زنان، مادران، همسران و خواهران شهدا، امدادگران و زنانی قرار دارند که شاید نامشان کمتر در روایت‌های رسمی جنگ آمده باشد، اما حضورشان در حفظ زندگی، پشتیبانی از جبهه و تحمل دشواری‌های جنگ، بخشی جدایی‌ناپذیر از تاریخ دفاع مقدس در این سه شهرستان مرزی است.

اما زنی از روستای آوزین از دهستان گورسفید بخش مرکزی گیلانغرب که در روزهای نخست حمله ارتش بعث عراق، در شرایطی سخت در برابر مهاجمان قرار گرفت.

با حمله نیروهای عراقی به منطقه و کشته شدن شماری از اهالی و بستگان او، فرنگیس نیز مانند بسیاری از مردم روستا با واقعیتی تلخ و ناگهانی روبه‌رو شد.

روایت زندگی او بعدها در کتاب «فرنگیس» به قلم مهناز فتاحی یکی از بانوان نویسنده بازتاب یافت و به یکی از شناخته‌شده‌ترین روایت‌های مقاومت زنان در دوران دفاع مقدس تبدیل شد.

اهمیت این روایت در آن است که تصویر زن مرزنشین را از یک شخصیت صرفاً آسیب‌دیده از جنگ فراتر می‌برد؛ زنی که در لحظه خطر، در دفاع از مردم و سرزمین خود نقش‌آفرینی کرد و با تبر یک افسر بعثی را به هلاکت رساند و یک بعثی دیگر را اسیر کرد در حالیکه در آن زمان تنها ۱۸ساله بود.

فرنگیس حیدرپور امروز یکی از نمادهای شناخته‌شده مقاومت زنان غرب کرمانشاه است؛ روایتی که نام او را در کنار دیگر زنان و مردان ایستاده در برابر تجاوز دشمن ماندگار کرده است.

تصویر خبر

« خواهر بسیطی»؛ زنی در خط مقدم

نصرت خدایاری، معروف به «خواهر بسیطی»، نمونه دیگری از حضور مستقیم زنان گیلانغرب در دوران دفاع مقدس است.

او با آغاز جنگ تحمیلی همراه برادرش حسین در کنار مدافعان گیلانغرب قرار گرفت و در شرایطی که بخشی از مردم شهر را ترک کرده بودند، در منطقه ماند. خدایاری لباس رزم پوشید، سلاح به دست گرفت و در سال‌های جنگ در عرصه‌های دفاع، امدادرسانی، درمان و پشتیبانی فعالیت کرد.

او در خیابان‌های شهر و پشت‌بام‌ها به نگهبانی پرداخت و در کنار نیروهای سپاه و ارتش حضور داشت. در مراکز درمانی نیز به مجروحان رسیدگی می‌کرد و در انتقال مجروحان و جمع‌آوری پیکر شهدا مشارکت داشت.

روایت خدایاری نشان می‌دهد که نقش زنان در جنگ، مرز مشخصی میان خانه و جبهه نداشت؛ زنی می‌توانست هم در دفاع از شهر حضور داشته باشد و هم در مرکز درمانی، برای نجات جان یک رزمنده تلاش کند.

قصرشیرین؛ زنان در روزهای اشغال و آوارگی

قصرشیرین از نخستین شهرهای مرزی بود که آماج تهاجم ارتش بعث عراق قرار گرفت و بخش مهمی از مردم آن ناچار به ترک شهر شدند.

در این میان، زنان قصرشیرین علاوه بر تحمل پیامدهای جنگ و آوارگی، مسئولیت مراقبت از کودکان، سالمندان و خانواده را نیز بر عهده داشتند. بسیاری از آنان در کنار دیگر مردم، در فعالیت‌های امدادی و پشتیبانی از رزمندگان و خانواده‌های آسیب‌دیده مشارکت کردند.

برای زنان این شهر، جنگ تنها یک رخداد نظامی نبود؛ زندگی خانوادگی، معیشت، خانه و آینده فرزندانشان را تحت تأثیر قرار داده بود و آنان بخشی از بار سنگین این دوران را به دوش کشیدند.

تصویر خبر

شهیده پروانه شماعی‌زاده

در میان زنان شهیده قصرشیرین، نام پروانه شماعی‌زاده، پزشکیار و جهادگر دوران دفاع مقدس، جایگاه ویژه‌ای دارد؛ بانویی که ۱۵ مرداد ۱۳۴۳ در قصرشیرین متولد شد و در سال‌های جنگ، در کنار رزمندگان و مجروحان به خدمت پرداخت.

پس از آزادسازی قصرشیرین نیز به زادگاهش بازگشت و در ادامه در بیمارستان آیت‌الله طالقانی کرمانشاه و گروه پزشکی جهاد سازندگی به خدمت‌رسانی به مجروحان و روستاییان محروم پرداخت.

شماعی‌زاده سرانجام ۲۶ اسفند ۱۳۶۶ در جریان حمله موشکی رژیم بعث به کرمانشاه، در ۲۳ سالگی به شهادت رسید؛ روایتی که نشان می‌دهد زنان قصرشیرین تنها شاهدان جنگ نبودند، بلکه در عرصه امداد، خدمت و پشتیبانی از جبهه نیز حضور مستقیم داشتند.

تصویر خبر

سرپل‌ذهاب؛ زنان در متن یک زندگی جنگ‌زده

سرپل‌ذهاب نیز از مناطق مرزی و درگیر جنگ در غرب کرمانشاه بود؛ شهری که حملات دشمن بارها زندگی مردم آن را تحت تأثیر قرار داد.

زنان این شهرستان در کنار خانواده‌ها، در امدادرسانی، پشتیبانی و اداره امور زندگی حضور داشتند، مراقبت از فرزندان، رسیدگی به مجروحان، کمک به خانواده‌های آسیب‌دیده و همراهی با رزمندگان، بخشی از مسئولیت‌هایی بود که در آن سال‌ها بر دوش آنان قرار گرفت.

در چنین شرایطی، ادامه زندگی روزمره خود به نوعی مقاومت تبدیل شده بود؛ خانواده باید پابرجا می‌ماند، کودکان باید زندگی عادی خود را تا حد امکان ادامه می‌دادند و جبهه نیز به پشتیبانی مردم نیاز داشت.

یکصد بانوی شهیده؛ ۱۰۰روایت ماندگار

در کنار زنان رزمنده و امدادگر، نام یکصد بانوی شهیده گیلانغرب نیز بخش مهمی از تاریخ دفاع مقدس غرب کرمانشاه را تشکیل می‌دهد.

هرساله یادواره هایی برای پاسداشت رشادت های یکصد بانوی شهیده شهرستان گیلانغرب برگزار می شود تا یاد و نام زنانی را زنده نگه دارد که در سال‌های جنگ تحمیلی به شهادت رسیدند و هر کدام بخشی از روایت ایستادگی مردم این منطقه را با خود دارند.

این زنان، در کنار مادران، همسران، خواهران و دخترانی قرار می‌گیرند که جنگ سرنوشت خانواده‌هایشان را تغییر داد؛ زنانی که برخی عزیزانشان را از دست دادند و برخی دیگر سال‌ها مسئولیت اداره خانواده و تربیت فرزندان را به تنهایی بر عهده گرفتند.

تصویر خبر

مادران؛ ستون‌های پنهان جبهه

در روایت دفاع مقدس، بخشی از نقش زنان را باید در خانه‌هایی دید که فرزندانشان را راهی جبهه می‌کردند. مادران رزمندگان و شهدا، همسران و خواهران آنان، در کنار دلتنگی و نگرانی، زندگی را اداره می‌کردند و پشتیبان مردانی بودند که در جبهه حضور داشتند.

بسیاری از رزمندگان و فرماندهان دفاع مقدس در خانواده‌هایی رشد کردند که مادران در آنها نقش مهمی در تربیت فرزندان، انتقال ارزش‌های دینی و اخلاقی و تقویت روحیه ایثار داشتند.

پس از شهادت نیز این مسئولیت پایان نمی‌یافت، مادران و همسران شهدا، تربیت فرزندان و حفظ یاد و نام شهید را ادامه دادند و بخش دیگری از تاریخ دفاع مقدس را در زندگی اجتماعی خود رقم زدند.

از خانه و مسجد تا مراکز امدادی

پشتیبانی زنان از جبهه‌ها تنها به خانواده محدود نبود، مساجد، مراکز امدادی، مراکز درمانی و محافل مردمی نیز شاهد حضور آنان بودند.

تهیه مواد غذایی و پوشاک، جمع‌آوری کمک‌های مردمی، آماده‌سازی اقلام مورد نیاز رزمندگان، رسیدگی به خانواده‌های آسیب‌دیده و امدادرسانی به مجروحان، بخشی از فعالیت‌هایی بود که زنان در آن مشارکت داشتند.

در شهرهای مرزی، خیابان‌ها و محله‌ها نیز محل شکل‌گیری همین پشتیبانی مردمی بود و زنان بخشی از جریان اجتماعی دفاع را در کنار مردان پیش می‌بردند.

تصویر خبر

سه شهر مرزی، یک روایت از ایستادگی

قصرشیرین، سرپل‌ذهاب و گیلانغرب هر یک تجربه‌ای متفاوت از جنگ تحمیلی دارند؛ اما در هر سه، زنان بخشی از تاریخ مقاومت مردم را شکل داده‌اند.

قصرشیرین روایت اشغال و آوارگی را در حافظه خود دارد، سرپل‌ذهاب سال‌های حمله و بمباران را تجربه کرده و گیلانغرب با نام‌هایی چون فرنگیس حیدرپور و نصرت خدایاری، روایت حضور مستقیم زنان در مقاومت را به نسل‌های بعد منتقل کرده است.

به همین دلیل، روایت دفاع مقدس غرب کرمانشاه فقط مجموعه‌ای از عملیات‌ها، خطوط جبهه و نام فرماندهان نیست؛ پشت این تاریخ، زنانی قرار دارند که در خانه، خیابان، مسجد، مرکز درمانی و حتی خط مقدم، بخشی از مسئولیت دفاع را بر عهده گرفتند.

تصویر خبر

از دفاع مقدس تا سنگر مقاومت امروز

این روایت با پایان جنگ تحمیلی به پایان نرسید، زنان غرب کرمانشاه همچنان در کنار خانواده‌های خود، در فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی و برنامه‌های مرتبط با دفاع و مقاومت حضور دارند و نقش خود را در جامعه ادامه می‌دهند.

در جنگ ۱۲ روزه و همچنین جنگ رمضان نیز زنان بار دیگر در کنار مردان در صحنه حضور داشتند؛ بخشی از آنان با حضور و ماندگاری در مناطق مرزی، بخشی با اداره امور روزمره و مراقبت از خانواده و بخشی با ایجاد آرامش و آسایش در خانه، پشتوانه ادامه فعالیت مردان بودند.

در شرایط دشوار، زنان همچنان همزمان مسئولیت خانواده و زندگی روزمره را پیش بردند و در کنار مردان، در شهرها و مناطق مرزی ماندند.

از این منظر، زن مرزنشین غرب کرمانشاه تنها بخشی از خاطرات دفاع مقدس نیست؛ شیرزنی است که نقش خود را در هر دوره متناسب با شرایط زمان تعریف کرده و از سنگر خانواده تا میدان‌های مقاومت، حضورش را حفظ کرده است.

کرمانشاه؛ موزه زنده مقاومت

کرمانشاه با ۲ میلیون نفر جمعیت افزون بر ۳۷۱ کیلومتر مرز مشترک با کشور عراق دارد بیش از ۲۷ عملیات بزرگ و سرنوشت ساز در دوران دفاع مقدس در استان کرمانشاه مانند مرصاد، بازی‌ دراز، تنگ حاجیان، محمد رسول‌الله، والفجر ۱۰، مطلع‌الفجر؛ بمباران شمیایی شهر نودشه و روستاهای زرده و دیره و هزار و ۱۰۰ بار بمباران شهری؛ کرمانشاه را به موزه ای زنده برای گردشگران دفاع مقدس تبدیل کرده است.

مردم این استان ۳۰ هزار ایثارگر شامل ۹ هزار و ۸۰۰ شهید، ۱۹ هزار جانباز و هزار و ۷۰۰ آزاده تقدیم میهن کرده اند.

امروز کرمانشاه با برخورداری از هشت یادمان مهم دفاع مقدس؛ مرصاد، بازی‌دراز، مطلع‌الفجر، پاوه، قصرشیرین، شهید شیرودی، پادگان ابوذر، ۵۸ یادمان شهدای گمنام، سه باغ موزه و مجتمع فرهنگی دفاع مقدس(گیلانغرب و مرصاد) به یک موزه بزرگ مقاومت تبدیل شده است.