سیدمحمدرضا موسویفرد عضو هیات علمی و استاد حقوق و علوم سیاسی دانشگاه روز شنبه در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار ایرنا در ایلام اظهار کرد: از منظر رویکرد واقعگرایی در روابط بینالملل، قدرت دفاعی و دیپلماسی دو متغیر لازم و ملزوم یکدیگر هستند و واقعیتهای میدان میتواند بر قدرت چانهزنی و میزان دستیابی به منافع در سیاست خارجی اثر مستقیم داشته باشد.
وی افزود: توان دفاعی در کنار سایر مولفههای قدرت ملی، هنگامی میتواند در سیاست خارجی اثرگذار باشد که در کنار آن، اراده سیاسی و نگاه واقع بینانه برای بهرهگیری از این ظرفیت وجود داشته باشد.
موسویفرد ادامه داد: تجربه تحولات سالهای اخیر نشان داده است که قدرت دفاعی تنها یک ابزار نظامی نیست، بلکه بخشی از محاسبات سیاسی و امنیتی طرفهای مقابل را نیز شکل میدهد و از این منظر، دیپلماسی زمانی میتواند از ظرفیتهای میدان برای تأمین منافع ملی بهره بگیرد که میان سیاست خارجی و سایر ارکان قدرت ملی هماهنگی وجود داشته باشد.
وی گفت: تبدیل بازدارندگی دفاعی به دستاورد دیپلماتیک نیازمند انسجام داخلی، هماهنگی میان نهادهای مسئول و پرهیز از ارسال پیامهای متناقض در سیاست خارجی است.
این پژوهشگر روابط بینالملل در تحلیل تأکید رئیسجمهور بر مذاکره بر پایه برابری اظهار کرد: مذاکره در چارچوب حقوق بینالملل و منشور ملل متحد بر اصولی همچون احترام متقابل و منع توسل به زور استوار است و برابری طرفهای مذاکره از الزامهای اساسی چنین فرآیندی به شمار میرود.
موسویفرد افزود: در عرصه سیاسی افزون بر قواعد حقوقی، واقعیتهای میدانی نیز بر روند مذاکرات اثر میگذارند و هنگامی که روابط میان کشورها به مرحله رویارویی و تخاصم مسلحانه رسیده باشد، توان دفاعی و قدرت بازدارندگی در محاسبات سیاسی طرفین اهمیت بیشتری پیدا میکند.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، حفظ انسجام داخلی و پرهیز از مواضع متناقض میتواند بر قدرت چانهزنی کشور اثرگذار باشد، بنابراین وحدت در سطوح مختلف یکی از الزامهای عبور از شرایط پرتنش کنونی است.
این عضو هیات علمی دانشگاه درباره امکان دستیابی به توافق پایدار نیز گفت: دستیابی به توافق پایدار در شرایط کنونی به عوامل مختلفی از جمله رفتار طرفهای مذاکره، تحولات اقتصادی و شرایط سیاسی داخلی کشورهای درگیر بستگی دارد و نمیتوان بدون در نظر گرفتن این متغیرها درباره نتیجه مذاکرات داوری کرد.
موسویفرد درباره نقش میانجیها در مذاکرات نیز اظهار کرد: میزان اثرگذاری کشورهای میانجی به رویکرد و میزان استقلال آنها از طرفهای اصلی مناقشه بستگی دارد و ارزیابی نقش میانجیها باید بر اساس عملکرد عملی آنها در کاهش تنش و تسهیل گفتوگو صورت گیرد.
وی افزود: کاهش احتمال نقض توافق نیز به سازوکارهای روشن برای اجرای تعهدات، انسجام داخلی و ایجاد هزینه سیاسی و حقوقی برای نقض تعهدات نیاز دارد.
پژوهشگر حقوق، علوم سیاسی و روابط بینالملل در ادامه درباره نقش توان دفاعی ایران در معادلات امنیتی منطقه گفت: توانمندی دفاعی ایران میتواند یکی از عوامل اثرگذار بر محاسبات امنیتی منطقه باشد و میزان این اثرگذاری به چگونگی تنظیم مناسبات میان قدرت دفاعی، دیپلماسی و سایر مولفههای قدرت ملی بستگی دارد.
وی افزود: توان دفاعی زمانی در خدمت ثبات منطقه قرار میگیرد که در کنار آن، دیپلماسی فعال و سازوکارهای ارتباطی میان کشورهای منطقه نیز تقویت شود و هر اندازه هماهنگی داخلی و انسجام سیاست خارجی بیشتر باشد، امکان بهرهگیری از ظرفیتهای قدرت ملی در عرصه منطقهای افزایش مییابد.
موسویفرد درباره امنیت مشترک منطقهای نیز اظهار کرد: ایجاد امنیت پایدار میان کشورهای همسایه نیازمند همگرایی واقعی و اعتماد متقابل است و این اعتماد زمانی شکل میگیرد که مواضع اعلامی کشورها با رفتار عملی آنها هماهنگ باشد.
وی ادامه داد: کشورهای منطقه برای رسیدن به ترتیبات امنیتی پایدار نیازمند گفتوگوی مستمر، شناخت متقابل نگرانیهای امنیتی و استفاده از ظرفیتهای اقتصادی و سیاسی برای کاهش تنش هستند و حضور قدرتهای فرامنطقهای نیز میتواند یکی از متغیرهای مؤثر بر معادلات امنیتی منطقه باشد.
این پژوهشگر مطالعات بینالملل با اشاره به سخنان رئیسجمهور در سازمان ملل گفت: تأکید پزشکیان بر آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای مذاکره همراه با احترام متقابل و شرایط برابر، در کنار تأکید بر حق دفاع از کشور، نشان دهنده دو وجه مکمل در سی آقای اسکندری ایرنا: است خارجی است که باید در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گیرند.
موسویفرد افزود: تحولات سالهای اخیر نشان داده است که سیاست خارجی زمانی میتواند به نتایج پایدار دست یابد که دیپلماسی، توان دفاعی، انسجام داخلی و ظرفیتهای اقتصادی در مسیر هماهنگ حرکت کنند.
وی تاکید کرد: در این چارچوب حفظ انسجام ملی، تقویت اعتماد عمومی، هماهنگی میان نهادهای مسئول و تکیه بر سازوکارهای رسمی تصمیمگیری، از الزامهای مهم تبدیل ظرفیتهای قدرت ملی به دستاوردهای پایدار در عرصه خارجی است.
موسویفرد اظهار کرد: واقعیتهای موجود منطقه و هزینههایی که کشورهای منطقه در سالهای گذشته متحمل شدهاند، ضرورت حرکت به سمت سازوکارهای پایدار امنیتی و گفتوگوی منطقهای را بیشتر کرده است و سخنان رئیسجمهور درباره مذاکره بر پایه احترام متقابل و برابری را میتوان در همین چارچوب تحلیل کرد.
وی توضیح داد: دستیابی به امنیت پایدار در منطقه نیازمند آن است که قدرت دفاعی و دیپلماسی در تقابل با یکدیگر تعریف نشوند، بلکه هر یک در جایگاه خود برای تأمین منافع ملی و کاهش زمینههای منازعه به کار گرفته شوند.