به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا ، کتاب «درسهایی از نهجالبلاغه» تقریرات درسهای نهجالبلاغه شادروان سیده زهرا شجاعی است که به کوشش زهره ربانی نگارش شده است. این اثر دعوتی است به کشف دوباره این گنجینه ارزشمند که نهجالبلاغه را از فضای صرفا تاریخی و نظری بیرون میآورد و آن را به زندگی، دغدغهها و انتخابهای روزمره ما نزدیک می سازد.
در این کتاب نویسنده تلاش کرده است مفاهیم عمیق نهجالبلاغه را به پرسشها و نیازهای واقعی انسان معاصر نزدیک کند؛ از جمله دغدغههای ایمانی و اخلاقی، خودشناسی، روابط انسانی، مسئولیت اجتماعی، مدیریت و سبک زندگی.
هسته اصلی کتاب عبارت است از حدود ۱۳۵ حکمت از نهجالبلاغه و تبیین آنها با استفاده از آیات قرآن کریم، خطبهها و نامههای نهجالبلاغه، روایات و ادعیه. این شیوه باعث شده مطالب کتاب فراتر از نقلقولها در قالبی منسجم و مستند، به فهم عمیقتر مفاهیم دینی و کاربرد آنها در زندگی کمک کند. ذکر منابع و مستندات نیز اعتبار علمی اثر را افزایش داده و آن را برای مطالعه دقیقتر و پژوهشهای دینی مناسب ساخته است.
«درس هایی از نهج البلاغه» در هشت فصل تدوین شده است. در چند فصل نخست، خواننده با مبانی دینشناسی، جایگاه احادیث، نسبت اسلام و ایمان و شئون امام معصوم آشنا میشود. سپس کتاب به سراغ انسانشناسی و مسیر کمال میرود و موضوعاتی مانند انسان کامل، حکمت، معرفت، قلب و عقل را بررسی میکند. در ادامه، مفاهیم بنیادینی همچون ایمان، کفر و نفاق، جبر و اختیار، حق و باطل و نیز شفاعت و فتنه با نگاهی تحلیلی مطرح میشود.
بخش دیگری از کتاب به خودسازی و تهذیب نفس اختصاص دارد. مباحثی مانند توبه، استغفار، تقوا، زهد، شکرگزاری و دوراندیشی خواننده را به بازنگری در رفتارها و انتخابهای شخصی دعوت میکنند. کتاب همچنین با نگاهی توحیدی، نسبت انسان را با دنیا و آخرت، علم، زبان، مرگ، صدقه و مال و ثروت بررسی میکند و نشان میدهد که چگونه میتوان میان زندگی مادی و رشد معنوی تعادل برقرار کرد.
در بخش روابط اجتماعی، موضوعاتی مانند دوستی، خوشبینی، بدبینی، زنان و غیرت بررسی میشود؛ موضوعاتی که همچنان در زندگی امروز اهمیت فراوان دارند. دو فصل پایانی نیز آموزههای نهجالبلاغه را به عرصه مدیریت، جامعهسازی و زندگی روزمره میآورد. بررسی نامههای ۳۱ و ۵۳ نهجالبلاغه، اصول مدیریت، نیازهای زندگی سعادتمندانه، تبادل محبت و نقش اخلاق در روابط روزانه، از جمله مباحثی است که کتاب را از یک اثر صرفا نظری فراتر میبرد.
«درسهایی از نهجالبلاغه» فقط کتابی برای دانستن نیست؛ کتابی برای اندیشیدن، بازنگری و بهتر زیستن است. این اثر به خواننده کمک میکند میان سخنان حکیمانه امام علی(ع) و تجربههای واقعی زندگی خود ارتباط برقرار کند؛ از باور و معرفت آغاز کند، به اخلاق و خودسازی برسد و در نهایت، در روابط، مسئولیتها و تصمیمهای روزانه خود تغییراتی آگاهانه ایجاد کند.
اگر میخواهید نهجالبلاغه را نه فقط بخوانید، بلکه آن را بفهمید و در زندگی به کار ببندید، «درسهایی از نهجالبلاغه» میتواند آغاز سفری الهامبخش و ماندگار باشد؛ سفری برای شناخت بهتر خویشتن، یافتن معیارهایی روشن برای زندگی و نزدیکتر شدن به اندیشه و سیره علوی.
حمایت مادی؛ تامین نیازهای زندگی و اطعام نیازمندان: « وَیُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَی حُبِّهِ مِسْکِینًا وَیَتِیمًا وَأَسِیرًا» (انسان/ ۸) «و غذای (خود) را با آنکه به آن علاقه (و نیاز) دارند به مستمند و یتیم و اسیر اطعام میکنند.» همچنین سیراب کردن تأمین لباس، جادادن، تزویج، خدمترسانی، هدیه دادن و پذیرش هدیه، قرض دادن و مدارا در تجارت از حمایتهای مادی محسوب میشوند.
۲. حمایت معنوی؛ ارتقای سطح معنوی، نقد خیرخواهانه، ترک دوستی با دشمنان مؤمن، حفظ اسرار، بیتوجهی به شایعات علیه او، اظهار خوبیهای او، پرهیز از اتهام به او، حفظ آبرو، عفو از لغزشها، آزادسازی برادر مؤمن، دعا برای او، یاری او، زیارت او خوش رویی و سلام دادن، اجابت دعوت او و کمنشمردن پذیرایی او.
۳. حمایت عاطفی؛ شاد کردن مؤمن، رسول خدا(ص) فرمود: « مَنْ سَرَّ مُؤْمِنَا فَقَدْ سَرَّنِی وَمَنْ سَرَّنِی فَقَدْ سَر الله » (اصول کافی) «هرکس مؤمنی را مسرور کند مرا مسرور کرده است و کسی که مرا مسرور کند خدا را مسرور کرده است.»
تکریم و احترام به مؤمن امیر مؤمنان(ع) فرمود: « مَنْ أَکْرَمَ أَخَاهُ فَإِنَّمَا یُکْرِمُ اللَّهَ. » (ثواب الاعمال) «کسی که برادر مؤمن خود را تکریم کند خدا را تکریم کرده است.»
امام باقر(ع) : «برادر مسلمانت را دوست بدار و آنچه برای خود می پسندی، برای او نیز بپسند. همچنین استقبال گرم از برادر مؤمن دیدار و نامهنگاری در سفر کمک هنگام نیاز، پذیرش عذر او، اعتماد به سخنان او و اعلان محبت به او جزو حمایتهای عاطفی است. رسول خدا(ص) می فرماید: « مَنْ أَحَبَّ أَحَدُکُمْ أَخَاهُ فَلْیُعْلِمْهُ، فَإِنَّهُ أَصْلَحْ لِذَاتِ البَیْنِ» (میزان الحکمه) «هرگاه یکی از شما برادرش را دوست دارد او را (از این دوستی) با خبر کند که این کار الفت را پایدار می سازد.»
با چه کسانی دوستی و معاشرت نداشته باشیم؟ دروغگو، فاسق، بخیل، احمق، قاطع رحم. امام باقر(ع) از قول پدر خود امام سجاد(ع) فرمود: «پسرم! از چهار نفر بر حذر باش و با آنان گفتوگو و همراهی مکن: دروغگو، که مانند سراب است؛ دور را نزدیک و نزدیک را دور نشان میدهد. بخیل، که در شرایط نیازمندی تو را خوار میکند. احمق، که تلاش او به ضرر توست. قاطع رحم، که در کتاب خدا مورد لعنت قرار گرفته است.» (اصول کافی)
با چه کسانی دوست باشیم؟ کسانی که از نظر علمی از ما بالاترند کسانی که دیدارشان ما را به یاد خدا میاندازد. کسانی که از نظر اقتصادی پایینتر از ما هستند. کسانی که عیوب ما را به ما هدیه میدهند. کسانی که خیرخواه و ناصح ما باشند. حافظ مال جان آبرو و اسرار ما باشند.
دوستان خدا چه کسانی هستند؟ محسنین، توابین، متطهرین، متقین، صابرین، متوکلین، مقسطین، مطهرین، مجاهدین، پیروان پیامبر.
خدا چه کسانی را دوست ندارد؟ متجاوزان، مفسدان، کافران اثیم، ستمگران، متکبران، خیانت پیشگان، اسراف کاران، متکبرانِ مستکبر، کسانی که به گناه آشکار افتخار میکنند، خائنان کفور، کسانی که شادی افراطی دارند.
وفا و ارتباط آن با صداقت : « أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ الْوَفَاءَ تَوَأَمُ الصَّدْقِ وَ لَا أَعْلَمُ جَنَّةً أَوْقَی مِنْهُ، وَ مَا یَغْدِرُ مَنْ عَلِمَ کَیْفَ الْمَرْجِعُ وَ لَقَدْ أَصْبَحْنَا فِی زَمَانٍ قَدِ اتَّخَذَ أَکْثَرْ أَهْلِهِ الْغَدْرَ کَیْساً وَ نَسَبَهُمْ أَهْلَ الْجَهْلِ فِیهِ إِلَی حُسْنِ الْحِیلَةِ، مَا لَهُمْ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ قَدْ یَرَی الْحُوَّلُ الْقُلْبُ وَجْهَ الْحِیلَةِ وَ دُونَهَا مَانِعُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ وَ نَهْبِهِ، فَیَدَعُهَا رَأَیَ عَیْنِ بَعْدَ الْقُدْرَةِ عَلَیْهَا، وَیَنْتَهِ فُرْصَتَهَا مَنْ لَا حَرِیجَةً لَهُ فِی الدین .» (خطبۀ ٤١ نهج البلاغه) «ای مردم! وفا همراه راستی است، که سپری محکمتر و نگهدارندهتر از آن سراغ ندارم آن کس که از بازگشت خود به قیامت آگاه باشد خیانت و نیرنگ ندارد. اما امروز در محیط و زمانهای زندگی میکنیم که بیشتر مردم حیله و نیرنگ را زیرکی میپندارند و افراد جاهل آنان را اهل تدبیر میخوانند. چگونه فکر می کنند! خدا بکشد آنها را. چه بسا شخصی تمام پیش آمدهای آینده را میداند، و راههای مکر و حیله را میشناسد؛ ولی امر و نهی پروردگار مانع اوست، و با اینکه قدرت انجام آن را دارد آن را به روشنی رها میسازد؛ اما آن کس که از گناه و مخالفت با دین پروا ندارد از فرصتها برای نیرنگ بازی استفاده میکند.»
حضرت علی(ع) در این خطبه به موضوع وفا و ارتباط آن با صداقت پرداخته است. ایشان به مردم یادآوری میکند که وفا همواره همراه با راستی است و هیچ سپری محکمتر و نگهدارندهتر از آن نمیتوان یافت. این سخنان حضرت علی(ع) اهمیت بالای وفاداری در روابط انسانی را نشان میدهد و آن را به عنوان یک ویژگی اساسی و بیبدیل معرفی میکند.
کتاب «درسهایی از نهج البلاغه» تقریرات درسهای نهج البلاغه شادروان سیده زهرا شجاعی است که به کوشش زهره ربانی در قطع وزیری، جلد شومیز، در ۳۱۸ صفحه در سال ۱۴۰۵ توسط انتشارات نیستان منتشر شد.