محمد مختاری روز یکشنبه در گفتوگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: آنچه رئیسجمهور در مجمع عمومی سازمان ملل درباره گفتوگو و حل اختلافات از مسیر دیپلماسی مطرح کرد، در واقع تاکید بر این اصل است که اختلافات پیچیده بینالمللی نیز میتواند از مسیر مذاکره و با رعایت حقوق و منافع متقابل طرفها مدیریت شود.
وی افزود: مذاکره زمانی میتواند به نتیجه مطلوب برسد که طرفین با پذیرش حقوق یکدیگر وارد گفتوگو شوند و هدف از مذاکره، دستیابی به راهحلی مشترک باشد، نه تحمیل خواستههای یک طرف بر طرف دیگر.
این استاد دانشگاه ادامه داد: در چنین شرایطی، برابری در مذاکره به معنای آن است که هر دو طرف از حقوق و منافع مشروع خود برخوردار باشند و نتیجه گفتوگو نیز حاصل توافق متقابل باشد.
تجربه گذشته؛ ضرورت تضمین اجرای توافق
مختاری با اشاره به تجربه مذاکرات گذشته ایران گفت: یکی از درسهای مهم این تجربه آن است که صرف امضای توافق نمیتواند تضمینکننده اجرای آن باشد و لازم است از همان ابتدا درباره نحوه اجرای تعهدات، زمانبندی اقدامات، شیوه نظارت و نحوه رسیدگی به اختلافات احتمالی توافق شود.
وی افزود: اگر تعهدات طرفین دقیق و قابل سنجش نباشد، ممکن است پس از توافق، هر طرف برداشت متفاوتی از میزان پایبندی طرف مقابل داشته باشد و همین مساله زمینهساز اختلاف شود.
عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی کنگاور اظهار کرد: بنابراین تضمین اجرای توافق نباید صرفاً در قالب یک وعده سیاسی مطرح شود، بلکه باید در ساختار توافق و سازوکارهای اجرایی آن دیده شود تا در صورت بروز اختلاف، مسیر مشخصی برای بررسی و حل آن وجود داشته باشد.
وی گفت: راستیآزمایی نیز میتواند یکی از ابزارهای اعتمادسازی باشد، زیرا هر طرف میتواند بر اساس فرآیندی مشخص میزان پایبندی طرف مقابل به تعهدات را ارزیابی کند.
مختاری ادامه داد: اعتماد در روابط بینالملل یک موضوع تدریجی است و صرف اعلام اعتماد نمیتواند جایگزین رفتار قابل سنجش شود. اجرای متقابل تعهدات، شفافیت و پایبندی عملی میتواند به تدریج زمینه شکلگیری اعتماد را فراهم کند.
تهدید نظامی، فضای گفتوگو را دشوار میکند
این استاد دانشگاه درباره تاثیر تهدید نظامی بر روند مذاکرات نیز گفت: مذاکره زمانی میتواند به نتیجه برسد که طرفین احساس کنند میز گفتوگو جایگزین مناسبی برای تقابل است؛ بنابراین همزمانی مذاکره با تهدید نظامی میتواند فضای اعتماد را تضعیف و روند گفتوگو را دشوارتر کند.
وی تصریح کرد: برخورداری از توان دفاعی و بازدارندگی با دیپلماسی منافاتی ندارد و کشورها میتوانند ضمن دفاع از منافع و امنیت ملی خود، مسیر مذاکره را نیز باز نگه دارند؛ اما تهدید نباید جایگزین گفتوگو و راهحلهای سیاسی شود.
مختاری افزود: هر اندازه فضای مذاکره از فشار و تهدید فاصله بیشتری داشته باشد، امکان تمرکز طرفین بر موضوعات اصلی و دستیابی به راهحل نیز بیشتر خواهد بود.
وی نقش کشورهای میانجی را نیز در کاهش تنش مهم دانست و گفت: در شرایطی که ارتباط مستقیم میان طرفهای اختلاف دشوار است، کشورهای میانجی میتوانند با انتقال پیامها، کاهش سوءتفاهمها و حفظ کانال ارتباطی به ادامه روند دیپلماتیک کمک کنند.
عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی کنگاور افزود: میانجی موثر باید بتواند اعتماد نسبی هر دو طرف را حفظ کند و نقش خود را به انتقال فشار یک طرف علیه طرف دیگر محدود نکند؛ زیرا یکی از مهمترین کارکردهای میانجیگری، جلوگیری از قطع ارتباط در زمان افزایش تنش است.
مختاری درباره راهکارهای کاهش احتمال نقض توافق نیز اظهار کرد: دقیق بودن تعهدات، مرحلهبندی اقدامات، راستیآزمایی، تعیین سازوکار حل اختلاف و مشخص بودن پیامدهای نقض تعهدات از جمله عواملی است که میتواند احتمال نقض توافق را کاهش دهد.
وی گفت: هدف از تعیین پیامدهای نقض توافق، ایجاد فضای تهدید نیست، بلکه باید طرفین بدانند که توافق دارای چارچوب مشخصی است و در صورت بروز اختلاف، مسیر معینی برای رسیدگی و حل آن وجود خواهد داشت.
این استاد دانشگاه با اشاره به سخنان اخیر رئیسجمهور در سازمان ملل اظهار کرد: اگر گفتوگو بر پایه برابری، احترام متقابل و منافع مشترک شکل بگیرد و در کنار آن سازوکارهای اجرایی و نظارتی مناسبی طراحی شود، امکان دستیابی به توافقی که قابلیت دوام بیشتری داشته باشد افزایش پیدا میکند.