به گزارش ایرنا ؛ میرجلالالدین کزازی روز پنجشنبه در آیین پایانی دوره پیشرفته شاهنامهخوانی و شاهنامهپژوهی و گشایش «خانه شاهنامه کرمانشاه» در تالار انتظار این شهر، با ابراز خرسندی از حضور در جمع مردم کرمانشاه، افزود: گاه تصور میشود ایرانیان از سر خودپسندی گمان میکنند هر آنچه دارند در جهان بیمانند است، اما این نگاه درباره شاهنامه از سر خودشیفتگی نیست بلکه میتوان جایگاه آن را با استدلال و برهان بررسی و با دیگر آثار بزرگ جهان مقایسه کرد.
وی اظهار کرد: من بر این باورم که ایران، فرهنگیترین کشور جهان است و ایرانیان به پشتوانه میراث فرهنگی و ادبی سترگی که دارند، به آن میبالند و شاهنامه نیز به باور من برترین و گرانسنگترین رزمنامه جهان است.
شاهنامه در مقایسه با ایلیاد، ادیسه و انهاید
کزازی با اشاره به سه اثر بزرگ حماسی «ایلیاد»، «ادیسه» و «انهاید» گفت: این سه اثر از نظر ساختار گرد یک رخداد بنیادین شکل گرفتهاند؛ «ایلیاد» درباره نبرد ترواست، «ادیسه» سرگذشت بازگشت یکی از پهلوانان یونانی پس از جنگ ترواست و «انهاید» نیز داستان پهلوانی است که سرانجام به سرزمینی میرسد که بعدها ایتالیا نامیده میشود.
این شاهنامهپژوه ادامه داد: اما شاهنامه از این دیدگاه گسترهای بسیار فراتر دارد و سرگذشت انسان ایرانی را از کهنترین روزگاران، از زمان آفرینش تا فروپاشی شاهنشاهی ساسانی، روایت میکند و هزارهها را دربرمیگیرد.
وی افزود: در بسیاری از رزمنامههای بزرگ جهان، سخنور بیشتر داستان را بازمیگوید، اما فردوسی تنها داستانگو نیست و بارها اندیشههای خود را با خواننده در میان میگذارد و از مسائل بنیادین هستی، انسان و جهان سخن میگوید.
فردوسی تنها داستانسرا نیست
کزازی با اشاره به داستان رستم و سهراب اظهار کرد: در این اندوهنامه شاهنامه، فردوسی از مرگ سهراب سخن میگوید و در بیتی میپرسد «تو گیتی چه که خود ساخته است جهاندار / از این کار پرداخته است»؛ این بیت، پرسشی جهانشناسانه و اندیشهورزانه است که میتواند زمینه بحثهای گسترده فلسفی درباره جهان و نسبت انسان با سرنوشت را فراهم کند.
وی با طرح این پرسش که آیا فردوسی جبرگراست، گفت: نمیتوان به این پرسش سهمگین به آسانی پاسخ داد؛ زیرا فردوسی در بخشهای مختلف شاهنامه بارها از آزادی انسان سخن گفته و در کنار آن، ابیاتی نیز وجود دارد که درباره تقدیر و سرنوشت است.
این استاد زبان و ادبیات فارسی همچنین با اشاره به مفهوم تراژدی در ادبیات جهان افزود: واژه تراژدی ریشهای یونانی دارد و در اصل با آیینهای مربوط به خدای شراب و نمایشهای آیینی پیوند داشته است؛ بنابراین میتوان درباره نسبت میان تراژدی و اندوهنامههای شاهنامه نیز بحثهای گستردهای مطرح کرد.
پایبندی فردوسی به منابع شاهنامه
کزازی یکی دیگر از ویژگیهای شگفت شاهنامه را پایبندی فردوسی به آبشخورهای خود دانست و گفت: شاهنامه تنها یک شاهکار بیمانند هنری و ادبی نیست بلکه دفتری است که در زمینههای گوناگون میتوان به آن بازگشت و بر بنیاد آن پژوهش کرد.
وی با اشاره به بزمهای شاهنامه و گفتوگوهای جهانشناسانه و اندیشهورزانه فرزانگان و موبدان در دربار ساسانی اظهار کرد: فردوسی میتوانست برای پیشبرد داستان، بسیاری از این گفتوگوها را کنار بگذارد، اما همه آنها را در شاهنامه آورده است و این امر نشان میدهد که او به منابع و آبشخورهای خود پایبندی استواری داشته و میخواسته سرگذشت ایران را تا آنجا که در منابعش آمده، روایت کند.
این شاهنامهپژوه افزود: فردوسی تنها داستانسرا یا رزمنامهپرداز نیست؛ او در شاهنامه دانش، تاریخ، جهانشناسی و اندیشه را نیز در کنار روایت حماسی جای داده است.
پیوند ستارهشناسی با روایت بیژن و منیژه
کزازی با بیان خاطرهای از دیدار با یک مهندس ایرانی شاغل در صنعت خودروسازی یکی از کشورهای اروپایی، گفت: این فرد که به شاهنامه علاقهمند بود، پژوهشی درباره بیتهای آغازین داستان «بیژن و منیژه» انجام داده بود و با استفاده از دانش گاهشماری و ستارهشناسی تلاش کرده بود زمان دقیق سرودهشدن داستان و حتی زمان رخدادهای آن را مشخص کند.
وی افزود: این پژوهشگر بر پایه توصیفهای فردوسی از آسمان شب، جایگاه ماه و ستارگان، توانسته بود با استدلالهای علمی، زمان سرودهشدن داستان و شبی را که رخدادهای آن در آن اتفاق افتاده است، بررسی کند؛ این موضوع نشان میدهد که حتی بیتهایی که در نگاه نخست ممکن است در ساختار داستان نقشی نداشته باشند، میتوانند برای پژوهشهای تخصصی اهمیت داشته باشند.
شاهنامه؛ سندی برای شناخت فرهنگ و تاریخ ایران
کزازی تأکید کرد: شاهنامه ویژگیهایی دارد که به دشواری میتوان نمونهای همسان برای آن در میان رزمنامههای بزرگ جهان یافت و از همین رو مقایسه آن با آثار حماسی دیگر میتواند به شناخت دقیقتر جایگاه این اثر کمک کند.
وی در پایان با اشاره به سخنی از تاریخنگاران مسلمان درباره جایگاه شاهنامه در میان ایرانیان گفت: ایرانیان شاهنامه را نامهای سپند و فراتر از یک اثر معمول ادبی میدانستند و این نگاه، نشاندهنده جایگاه ویژه این اثر در حافظه تاریخی و فرهنگی ایرانیان است.
آیین پایانی دوره پیشرفته شاهنامهخوانی و شاهنامهپژوهی کرمانشاه با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران، علاقهمندان به فرهنگ و ادب فارسی و شرکتکنندگان این دوره در تالار انتظار کرمانشاه برگزار شد و همزمان «خانه شاهنامه کرمانشاه» نیز گشایش یافت.