مهر ۱۳۵۹ برای گیلانغرب تنها یک تاریخ در تقویم دفاع مقدس نیست؛ روزی است که مردم یک شهر مرزی در نخستین روزهای جنگ، در برابر ارتشی تا دندان مسلح ایستادند و یکی از نخستین طرحهای پیشروی دشمن در غرب کشور را با مقاومت مردمی متوقف کردند.
پس از اشغال قصرشیرین در سوم مهرماه سال ۱۳۵۹، یگانهایی از ارتش عراق در ادامه پیشروی خود به سمت گیلانغرب حرکت کردند.
هدف، عبور سریع از این منطقه و باز کردن مسیر پیشروی به عمق استان کرمانشاه بود؛ اما محاسبات نظامی دشمن با واقعیتی روبرو شد که در نقشههای جنگی پیشبینی نشده بود؛ مردمی که شهرشان را ترک نکردند و خود به بخشی از خط دفاع تبدیل شدند.
گیلانغرب در طول هشت سال جنگ تحمیلی، هرگز تسلیم نشد و مردم با وجود فاصله ۱۰ کیلومتری تا خط مقدم، هرگز شهر خود را رها نکردند.
شهر گیلانغرب در طول هشت سال جنگ تحمیلی توسط ارتش بعث عراق ۱۵۰ بار بمباران و موشک باران شد و تنها در یک روز ۶۲۰ زن و کودک بی دفاع زیر بمباران وحشیانه بعثی ها در شهر گیلانغرب شهید و مجروح شدند.
دشمن پشت دروازههای گیلانغرب متوقف شد
مردم شهر، روستاییان و عشایر در نخستین روزهای جنگ با امکانات محدود در اطراف گیلانغرب موضع گرفتند.
از باغهای کشاورزی تا ارتفاعات اطراف شهر، مواضع دفاعی شکل گرفت و سلاحهای شکاری، تفنگهای ابتدایی و حتی ابزارهای ساده کشاورزی در برابر تجهیزات سنگین ارتش عراق قرار گرفت.
چهارم مهر، بخشی از گردان ۲۸۵ تیپ دوم لشکر ۸۱ زرهی ارتش به منطقه رسید و نیروهای ارتش، ژاندارمری و نیروهای بومی در کنار یکدیگر آرایش دفاعی گرفتند.
ارتش عراق پنجم مهر به محدوده گیلانغرب رسید، اما مقاومت مدافعان شهر اجازه پیشروی آسان را نداد، مردم حتی از ظرفیت زمینهای کشاورزی برای مقابله با تانکهای دشمن استفاده کردند و با باز کردن مسیرهای آب، بخشی از زمینهای مسیر حرکت ادوات زرهی را به گل و لای تبدیل کردند.
درگیریها در روزهای ششم و هفتم مهرماه ۱۳۵۹ شدت گرفت و پشتیبانی هوایی ارتش نیز در مقابله با نیروهای مهاجم وارد عمل شد، سرانجام نیروهای عراقی در برابر مقاومت مدافعان عقب نشستند و به سمت گورسفید، در حدود ۱۰ کیلومتری گیلانغرب، عقب رانده شدند.
مقاومت اما پایان نیافت، در روزهای بعد، حملات دشمن به روستاها و مناطق اطراف ادامه داشت و نیروهای بومی در گورسفید و دیگر محورهای منطقه در برابر مهاجمان ایستادند.
روایت رهبر شهید انقلاب از گیلانغرب؛ «شجاعت و دلاوری توأم با غربت»
اهمیت این مقاومت سالها بعد در روایت رهبر شهید انقلاب نیز بازتاب یافت.
امام خامنهای شهید در ۲۳ مهر سال ۱۳۹۰ و در جریان سفر به گیلانغرب، با اشاره به بازدیدهای چندباره خود از گیلانغرب و مناطق اطراف در دوران هشت سال دفاع مقدس، پایداری مردم این شهر را «مایه افتخار جوانان این منطقه» دانستند.
قائد شهید امت خطاب به جوانان منطقه تأکید کردند که در دامان خانوادههایی پرورش یافتهاند که «شجاعت و دلاوری توأم با غربت آنها در دفاع مقدس، حقیقتاً جای افتخار دارد».
رهبر شهید انقلاب همچنین در همان دیدار با تجلیل از بانوی شجاع گیلانغربی، فرنگیس حیدرپور، بر اهمیت حفظ خاطرات پایداری مردم گیلانغرب، قصرشیرین، اسلامآباد غرب، سرپلذهاب و دیگر مناطق کشور در حفظ هویت ملی تأکید کردند.
این روایت، اهمیت مقاومت گیلانغرب را تنها در یک واقعه نظامی خلاصه نمیکند؛ بلکه آن را بخشی از حافظه تاریخی دفاع از مرز و هویت ملی ایران میداند.
شهری که در محاصره جنگ ماند اما تسلیم نشد
در هفتههای نخست جنگ، فشار دشمن بعثی بر گیلانغرب افزایش یافت، حملات توپخانهای شدت گرفت و در ۲۶ مهر ۱۳۵۹ نخستین موشک زمین به زمین میانبرد عراق به سوی گیلانغرب شلیک شد که در خارج از محدوده مسکونی فرود آمد و تلفات و خسارتی در پی نداشت.
همزمان، مردم برای در امان ماندن از بمبارانها در نقاط مختلف اطراف شهر مستقر شدند؛ بخشی در ارتفاعات و بخشی در اردوگاهها و مناطق اطراف همچون تنگهتنگ بالا و پایین، دولابی و درهتوت.
کمبود آب و مواد غذایی، بمباران مستمر و ناامنی، زندگی مردم را دشوار کرده بود، اما گیلانغرب از صحنه مقاومت خارج نشد.
زنانی که در خط مقدم ماندند
در روایت مقاومت گیلانغرب، زنان تنها تماشاگر جنگ نبودند بلکه علاوه بر پشتیبانی در رزم نیز حضوری شجاعانه داشتند.
نصرت خدایاری معروف به خواهر بسیطی، در روزهای نخست جنگ در کنار برادرش حسین در دفاع از منطقه حضور یافت و علاوه بر فعالیتهای پشتیبانی و امدادی، در میدان مبارزه نیز حاضر شد.
نام فرنگیس حیدرپور نیز به یکی از ماندگارترین روایتهای مقاومت زنان گیلانغرب تبدیل شد؛ زنی جوان ۱۸ساله که در جریان هجوم نیروهای عراقی به منطقه، با تبر با یکی از نیروهای دشمن مقابله کرد و او را به هلاکت رساند و یک نظامی دیگر را نیز به اسارت گرفت که رهبر شهید انقلاب در سفر سال ۱۳۹۰ به گیلانغرب از این بانوی مقاومت تجلیل کردند.
مقاومت مردمی به نیرویی سازمانیافته تبدیل شد
مقاومت گیلانغرب به روزهای نخست جنگ محدود نماند و با گذشت زمان، نیروهای بومی سازمان بیشتری پیدا کردند، حضور مردم منطقه در کنار نیروهای ارتش، سپاه و بسیج، زمینه شکلگیری نیروهای منسجمتری را فراهم کرد و بعدها ابتکار تشکیل تیپ مسلمبنعقیل(ع) نیز از دل همین ظرفیت مردمی و رزمندگان منطقه شکل گرفت.
در ادامه جنگ، عملیات مطلعالفجر در آذر ۱۳۶۰ به آزادسازی بخشهایی از مناطق راهبردی منطقه از جمله چغالوند، شیاکوه، حاجیان و گردنههای مهم منجر شد و جبهه غرب کشور وارد مرحله تازهای از مقابله با ارتش عراق شد.
حتی در روزهای پایانی جنگ و پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ نیز گیلانغرب بار دیگر هدف تهاجم نیروهای عراقی قرار گرفت، اما مدافعان منطقه توانستند دشمن را عقب برانند و تا مرزهای بینالمللی عقبنشین کنند.
گیلانغرب؛ هزینه سنگین ایستادگی
این مقاومت هزینه سنگینی برای مردم منطقه داشت، در طول دوران جنگ، گیلانغرب و روستاهای اطراف آن بارها هدف حمله و بمباران قرار گرفتند؛ شهر و ۳۲ روستا آسیب دیدند و هزاران نفر از مردم منطقه در قالب نیروهای رزمنده در جبهههای جنگ حضور یافتند.
بر اساس آمارهای ثبتشده، حدود ۱۲ هزار نفر از مردم منطقه در جبههها حضور داشتند، ۷۵۰ نفر به شهادت رسیدند، بیش از ۲ هزار و ۲۵۰ نفر جانباز شدند و ۱۳۳ نفر نیز به اسارت دشمن درآمدند.
این ارقام تنها بخشی از هزینهای است که گیلانغرب برای ماندن در برابر دشمن پرداخت؛ شهری که در نخستین روزهای جنگ میتوانست مانند بسیاری از مناطق مرزی خالی از سکنه شود، اما مردمش ماندند و از شهر و خاک خود دفاع کردند.
چهارم مهر؛ روزی که گیلانغرب ایستاد
چهارم مهر سال ۱۳۵۹ را میتوان یکی از نقاط عطف مقاومت مردمی در غرب کشور دانست؛ روزی که پیشروی ارتش عراق از قصرشیرین به سوی گیلانغرب با دیواری از مقاومت مردمی و نظامی روبهرو شد.
گیلانغرب در آن روز تنها از یک شهر دفاع نکرد؛ مقاومت مردم این منطقه، زمان و امکان لازم را برای سازماندهی نیروهای مدافع در جبهه غرب فراهم کرد و نشان داد محاسبات یک ارتش مهاجم، وقتی با اراده مردم یک سرزمین روبهرو شود، میتواند در همان نخستین گامهای جنگ شکست بخورد.
چهارم مهر، از همین منظر، روایت یک شهر و یک روز نیست؛ روایت مردمی است که در یکی از سختترین مقاطع تاریخ معاصر ایران، ماندن را به رفتن و مقاومت را به تسلیم ترجیح دادند.
به گزارش ایرنا ؛ گیلانغرب در غرب کرمانشاه بیش از ۷۲ هزار نفر جمعیت دارد و آغشته به خون پاک پنج هزار و ۸۰۰ شهید مهاجر از سراسر نقاط ایران اسلامی است.
۲ عملیات غرورآفرین مطلع الفجر و انتقام که منجر به آزادسازی منطقه های تحت اشغال دشمن شد، در این خطه با سربلندی و پیروزی انجام شد.
شهرستان مرزی گیلانغرب با ۲ هزار و ۵۸۵ کیلومتر مربع گستره، دومین شهرستان بزرگ استان کرمانشاه است که ۱۵ کیلومتر مرز با عراق دارد و از ۲ بخش مرکزی و گواور(شهر گیلانغرب و سرمست با ۲۰۷ روستا و جمعیت بیش از هزار نفر تشکیل شده است.
استان کرمانشاه با ۲ میلیون نفر جمعیت، ۳۷۱ کیلومتر مرز مشترک با کشور عراق دارد، مردم این استان ۳۰ هزار ایثارگر شامل ۹ هزار و ۸۰۰ شهید، ۱۹ هزار جانباز و هزار و ۷۷۶ آزاده تقدیم انقلاب اسلامی کرده است.